De acute keten onder druk

De druk op de acute zorg neemt al jaren toe. Wachttijden lopen op. Ambulances wachten steeds langer voordat ze een patiënt kunnen overdragen aan de SEH. Personeelstekorten blijven bestaan of verergeren. Patiëntenstromen veranderen. Zorgvragen worden complexer. Ondanks talloze projecten, rapporten en verbeterprogramma's blijven veel van dezelfde problemen terugkeren.

Dat is geen teken dat professionals onvoldoende hun best doen. We behandelen een complex vraagstuk alsof het een lineair, causaal probleem is. Veel initiatieven vertrekken vanuit een logische gedachte: als we de oorzaak vinden, kunnen we het probleem oplossen. Maar de acute keten is geen simpele opeenvolging van werkprocessen. Het is een complex adaptief systeem waarin ziekenhuizen, huisartsen, ambulancezorg, verpleegzorg, GGZ, patiënten en beleidsmakers voortdurend op elkaar reageren. Juist daardoor ontstaan patronen die niet lineair voorspelbaar zijn.

Complexe vraagstukken vragen om een andere manier van kijken. Niet: wat is de oorzaak? Maar: welk patroon zien we ontstaan? Niet: wie is verantwoordelijk? Maar: welke interacties houden dit patroon in stand? Niet: hoe lossen we dit op? Maar: hoe kunnen we gezamenlijk beter leren reageren op wat zich ontwikkelt?

Wanneer een organisatie een complex vraagstuk behandelt als een lineair probleem, ontstaat vaak teleurstelling, moedeloosheid, frustratie en gelatenheid. Maatregelen leveren weinig op. Projecten volgen elkaar op, met weinig opbrengst. Professionals ervaren dat dezelfde problemen voortdurend terugkeren, en concluderen dat het onveranderbaar is.

Mijn werk is gebaseerd op systeemdenken, human system dynamics en systeempsychodynamica. Daarbij kijk ik naar de acute zorg als een netwerk van onderling verbonden systemen die elkaar voortdurend beïnvloeden. In plaats van te zoeken naar één oorzaak of één oplossing onderzoek ik welke patronen zich herhalen. Welke signalen zien professionals dagelijks? Welke spanningen keren steeds terug? Welke verschillen bestaan tussen beleid en praktijk? Welke kleine veranderingen kunnen een systeem helpen zich beter aan te passen? De vraag is niet hoe we onzekerheid kunnen elimineren, maar hoe we ondanks die onzekerheid gezamenlijk goede besluiten blijven nemen.

Een regionale groep professionals in de acute zorg maakte zich zorgen over de toenemende druk op de keten. Er waren veel verklaringen. De één wees naar capaciteit, de ander naar personeelstekorten, weer anderen naar bekostiging of regionale samenwerking. Al snel ontstond een discussie over oorzaken en oplossingen.

Tijdens gezamenlijke sessies verplaatste het gesprek zich van standpunten naar patronen. Welke signalen zagen mensen, onafhankelijk van hun functie of organisatie? Welke ontwikkelingen werden door iedereen herkend? Welke aannames werden telkens opnieuw gemaakt? Gaandeweg ontstond een ander gesprek. Niet over wie gelijk had, maar over hoe de verschillende delen van het systeem elkaar beïnvloedden.

De opbrengst was geen blauwdruk voor de toekomst. De opbrengst was een gedeeld vermogen om ontwikkelingen eerder te herkennen en gezamenlijk te reageren op veranderingen. Dit gesprek was het begin van een voortdurende verkenning met de betrokken partijen, geen eenmalige oplossing.

Internationale voorbeelden laten zien wat er kan gebeuren wanneer de druk op acute zorgsystemen langdurig toeneemt. Niet omdat Nederland hetzelfde pad zal volgen, maar omdat complexe systemen vaak vergelijkbare patronen laten zien. Juist daarom is het belangrijk om vandaag te leren kijken naar signalen die morgen bepalend kunnen zijn. Niet vanuit angst, maar vanuit gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Je herkent het bijvoorbeeld wanneer: 

• dezelfde problemen steeds terugkeren ondanks verbeterprojecten

• organisaties elkaar verantwoordelijk houden voor problemen die niemand alleen kan oplossen

• beleid en praktijk steeds verder uit elkaar groeien; professionals het gevoel hebben voortdurend achter de feiten aan te lopen

• regionale samenwerking moeizaam verloopt

• onzekerheid leidt tot steeds meer plannen, maar niet tot meer grip.

Ik begin niet met een oplossing. Eerst onderzoeken we welk vraagstuk we eigenlijk proberen op te lossen. Is het een complex vraagstuk dat voortdurend verandert? Vanuit die analyse help ik organisaties, vakgroepen en regionale netwerken om patronen zichtbaar te maken, gezamenlijke betekenis te ontwikkelen en adaptieve handelingsmogelijkheden te verkennen. Niet om de toekomst te voorspellen, maar om beter voorbereid te zijn op wat zich aandient.